ท่านผู้ฟังครับ/คะ การดูแลร่างกายหลังคลอดบุตรของคุณแม่สามารถทำได้อย่างง่าย โดยการปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์ หรือการค้นหาข้อมูลความรู้ในหนังสือหรืออินเทอร์เน็ต แต่ในอดีต การดูแลร่างกายหลังการคลอดบุตรเป็นเรื่องที่ต้องปฏิบัติตามธรรมเนียมอย่างเคร่งครัด ซึ่งคนโบราณจะทำการดูแลรักษาร่างกายหลังการคลอดบุตร หรือที่เรียกว่า ‘การอยู่ไฟ’ ซึ่งเป็นธรรมเนียมที่ปรากฏอย่างแพร่หลายในภาคอีสานและภาคเหนือ

การอยู่ไฟ คือการให้คุณแม่หลังคลอดก่อไฟข้างตัวเอง หรือให้คุณแม่หลังคลอดนอนบนไม้กระดาน โดยที่ก่อไฟอุ่นๆไว้ใต้ไม้กระดาน ซึ่งจะมีสามีหรือญาติคอยดูแลเรื่องไฟให้ และห้ามออกจากบริเวณที่ก่อไฟเด็ดขาด เพราะจะทำให้เกิดการเจ็บป่วยได้ การอยู่ไฟในท้องแรกจะใช้เวลามากกว่าท้องต่อมา ซึ่งท้องแรกจะใช้เวลาในการอยู่ไฟ 15 วัน ส่วนท้องต่อมาจะใช้เวลาในการอยู่ไฟ 7 - 8 วัน สำหรับความเชื่อของการอยู่ไฟ คุณแม่ห้ามบ่นว่าร้อน หรือห้ามให้คนถามว่าร้อนไหม เพราะจะถือเป็นเหตุไม่ดี อาจจะทำให้มีผื่นขึ้นตามร่างกายตามความเชื่อนั่นเอง

สำหรับมุมมองทางการแพทย์แผนไทย การคลอดบุตรนั้น ทำให้ธาตุทั้ง 4 ในร่างกายของคุณแม่เสียสมดุล โดยเฉพาะธาตุไฟ อาจส่งผลให้คุณแม่รู้สึกไม่สบายตัว หนาวง่าย อาจมีอาการคัดตึงเต้านม หรือปวดเมื่อยตามร่างกายได้ โดยประโยชน์ของการอยู่ไฟจะช่วยทำให้คุณแม่รู้สึกสบายตัว บรรเทาอาการปวดกล้ามเนื้อ ช่วยขับน้ำคาวปลา และป้องกันปัญหาสุขภาพอื่นๆ ที่อาจตามมาในอนาคต

ทั้งนี้ การอยู่ไฟในปัจจุบัน ยังรวมถึงการที่ใช้ลูกประคบสมุนไพร และการเข้ากระโจมไฟเพื่อดูแลร่างกายคุณแม่หลังคลอด โดย นพ.ก้องศาสดิ์ ดีนิรันดร์ ผู้เชี่ยวชาญด้านสูติ-นรีแพทย์ ยังได้พูดถึงประเด็นการอยู่ไฟตามแนวคิดการดูแลตัวเองตามหลักวิทยาศาสตร์ว่า ข้อดีของการอยู่ไฟ คือการได้ผ่อนคลายร่างกายและจิตใจ จากความเครียดที่เผชิญตั้งแต่ตั้งครรภ์จนถึงคลอดลูก และสำหรับการใช้ลูกประคบ ประคบตามร่างกายนั้น ถ้าพูดตามหลักวิทยาศาสตร์ก็คือการคลายกล้ามเนื้อ ช่วยให้ร่างกายรู้สึกสบาย ส่วนการเข้ากระโจมอยู่ไฟนั้น นอกจากจะช่วยผ่อนคลายทางด้านจิตใจให้คุณแม่รู้สึกสบายแล้ว ยังมีส่วนของการใช้กลิ่นหอมจากสมุนไพรบำบัด ซึ่งทำให้รู้สึกสดชื่นผ่อนคลายอารมณ์อีกด้วย

การอยู่ไฟเป็นธรรมเนียมปฏิบัติที่คุณแม่หลังคลอดปฏิบัติสืบต่อมาอย่างยาวนาน ปัจจุบันการอยู่ไฟสามารถอยู่ได้เพียงอาทิตย์เดียวหากได้รับคำแนะนำจากแพทย์ ซึ่งตรงข้ามกับสังคมสมัยโบราณที่ใช้เวลาในการอยู่ไฟนานกว่า และใช้วิธีการอธิบายขนมธรรมเนียมด้วยความเชื่อเป็นหลัก อย่างไรก็ตาม ความเชื่อในสมัยโบราณหรือวิทยาศาสตร์แผนปัจจุบัน ล้วนเป็นไปเพื่อประโยชน์ในการใช้ชีวิต

จบบทความประจำวัน เรื่อง “การอยู่ไฟกับการดูแลร่างกายของคุณแม่หลังคลอด”

เรียบเรียงโดย ชโลทร จรรยา / เตชินท์ มัชฌันติกะ นำเสนอ

ท่านผู้ฟังที่สนใจบทความดังกล่าว สามารถดาวน์โหลดได้ที่เว็บไซต์ สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย radiothailand.prd.go.th หรือติดต่อได้ที่ส่วนกระจายเสียงในประเทศ โทรศัพท์ 0 2277 3804 ในวันและเวลาราชการ

ที่มา - https://www.si.mahidol.ac.th/sirirajdoctor/article_detail.aspx?ID=1488

- https://esan108.com/%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B8%B9%E0%B9%88%E0%B9%84%E0%B8%9F.html

- https://knowledgeportal.okmd.or.th/article/653762cf5063a