ท่านผู้ฟังครับ/คะ ใครๆ ก็ต่างคิดกันว่าวันที่ 1 เมษายน ของทุกปีจะเป็นวันที่ทุกคนต่างเล่นพูดโกโหกกันอย่างสนุกสนานนั่นก็คือวัน "วันโกหก" หรือ April Fool Day แต่วันที่ 1 เมษายนนี้ ยังเป็นวันสำคัญของคนไทยอีกวันหนึ่ง นั่นก็คือ "วันเลิกทาส" นั่นเองครับ/ค่ะ

ท่านผู้ฟังครับ/คะ การเลิกทาส และ การเลิกไพร่ เป็นพระราชกรณียกิจอันสำคัญยิ่งของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นการยกเลิกระบบที่คนชั้นสูงตั้งขึ้น เพื่อกดขี่ราษฎรให้ทำงานรับใช้หรือส่งทรัพย์สินให้โดยไม่มีกำหนดว่าจะสิ้นสุดลงเมื่อใด ครับ/ค่ะ

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระราชประสงค์ที่จะเลิกทาสมาตั้งแต่เสด็จเถลิงถวัลย์ราชสมบัติ แต่ขัดข้องด้วยโบราณราชประเพณีของบ้านเมืองจะหาผู้ที่สนับสนุนพระราชดำรินั้นได้ยาก เพราะบุคคลชั้นสูงต้องใช้แรงงานทาสทำงานต่าง ๆ ช่วยกิจการบ้านเรือน หากเลิกทาส คือปล่อยคนสำหรับใช้สอยไปหมด ก็จะไม่สามารถเลี้ยงตัวได้ การจ้างแรงงานคนใช้แทนทาสก็เป็นการสิ้นเปลือง นายเงินเจ้าของทาส จึงต้องเอาใจใส่เลี้ยงดูทาสให้กินอยู่ใช้สอยแต่พอสมควร ส่วนทาสนั้นก็เข้าใจว่า หากพ้นจากเป็นทาสจะกลับได้รับความเดือดร้อนต้องทำมาหากินเลี้ยงชีพเอง มีความลำบากกว่าการเป็นทาสที่นายเงินเลี้ยง

ดังนั้น พระราชดำริ ที่จะเลิกทาสในระยะแรก จึงขัดกับความนิยมของมหาชน และอาจทำให้เกิดเรื่องยุ่งยากขึ้นอย่างแน่นอน จึงทรงหาวิธีที่จะเลิกทาสโดยไม่ให้คนเหล่านั้นรู้สึกเดือดร้อน จึงทรงใช้วิธีเกษียณอายุ นั่นคือ กำหนดค่าชดใช้ที่นายต้องเลี้ยงดู ให้บรรดาลูกทาสลูกไทที่เกิดในรัชกาลของพระองค์ ตั้งแต่ปีมะโรง พุทธศักราช 2411 พ้นจากการเป็นทาส ได้ประกาศใช้ "พระราชบัญญัติพิกัดกระเษียณอายุลูกทาสลูกไทย" เมื่อวันศุกร์ ขึ้น 9 ค่ำ เดือน 9 ปีจอ จุลศักราช 1236 ตรงกับวันที่ 21 สิงหาคม พุทธศักราช 2417 ณ พระที่นั่งสมมติเทวราชอุปบัติ อันเป็นสถานที่พระบรมราชสมภพของพระองค์

พระบาทสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวง มีพระราชประสงค์ที่จะให้ทาสในประเทศไทยหมดไปในรัชกาลของพระองค์ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตรา "พระราชบัญญัติทาสรัตนโกสินทร์ ศก 124" ขึ้น ให้มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน พุทธศักราช 2448 เป็นต้นไป บรรดาลูกทาสจึงได้เป็นไททั้งหมด และหมดไปโดยสิ้นเชิง ในทุกภาคทุกมณฑลในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อวันที่ 16 มกราคม พุทธศักราช 2454

และในปี พ.ศ. 2567 โอกาสวันครบรอบ 119 ปี แห่ง การเลิกทาส นับเป็นพระมหากรุณาธิคุณในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ให้อาณาประชาราษฎร์ ไม่มีผู้ใดต้องอยู่ในสถานะทาสอีกต่อไป และถูกจารึกไว้เป็นอีกหนึ่งหน้าประวัติศาสตร์ของไทยด้วยครับ/ค่ะ

จบบทความประจำวัน เรื่อง “วันเลิกทาส”

เรียบเรียงโดย ปาลิตา คณาเดิม / เตชินท์ มัชฌันติกะ นำเสนอ

ท่านผู้ฟังที่สนใจบทความดังกล่าว สามารถดาวน์โหลดได้ที่เว็บไซต์ สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย radiothailand.prd.go.th หรือติดต่อได้ที่ส่วนกระจายเสียงในประเทศ โทรศัพท์ 0 2277 3804 ในวันและเวลาราชการ

ที่มา : เว็บไซต์ทัพเรือภาคที่ ๒ (ทรภ.2)