ท่านผู้ฟังครับ/คะ ยาที่มีบทบาทมากในการรักษาโรคผิวหนังที่มีอาการอักเสบ คัน หรือแพ้ คือยากลุ่มคอร์ติโคสเตียรอยด์ มีฤทธิ์ต้านการอักเสบ กดภูมิคุ้มกัน เหมือนกับคอร์ติซอล ซึ่งเป็นฮอร์โมนที่ถูกสร้างจากต่อมหมวกไต โดยพบว่าโรคผิวหนังเช่น โรคสะเก็ดเงิน โรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง โรคผิวด่างขาว มีการตอบสนองได้ดีต่อยาสเตียรอยด์ชนิดใช้ภายนอก

ท่านผู้ฟังครับ/คะ ยาสเตียรอยด์ในท้องตลาดมีจำหน่ายหลายรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็น ขี้ผึ้ง ครีม เจล โลชั่น และมีลักษณะของผลิตภัณฑ์และวิธีใช้แตกต่างกัน การเลือกใช้ยาจึงต้องพิจารณาถึง ชนิดของโรค ตำแหน่ง ลักษณะ รอยโรค ตัวยา รูปแบบและความแรงของตัวยา เพื่อประสิทธิภาพและความปลอดภัยสูงสุดต่อผู้ป่วย แม้ว่ายาสเตียรอยด์ชนิดใช้ภายนอกจะออกฤทธิ์เฉพาะที่ ถูกดูดซึมเข้าสู่ร่างกายได้น้อย และค่อนข้างปลอดภัย แต่อาจเกิดอาการไม่พึงประสงค์ได้ โดยส่วนใหญ่เป็นอาการที่เกิดเฉพาะที่ เช่น ทำให้แผลที่เป็นอยู่หายช้า ผิวหนังบริเวณที่ทายาบางลง ผิวแดง/ด่าง มีริ้วลาย การทาบริเวณหน้าอาจเกิดผื่นแดงและตุ่มแดงคล้ายสิว มีส่วนน้อยที่เกิดกับระบบภายในร่างกายเมื่อใช้ยาที่มีความแรงสูงติดต่อกันเป็นเวลานานและทาเป็นบริเวณกว้างหรือผิวหนังเปิด เป็นต้น อาการที่พบเช่น ระดับน้ำตาลในเลือดสูง ภาวะกดการทำงานของต่อมหมวกไต โดยข้อมูลจาก คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี ได้มีข้อแนะนำเบื้องต้นในการใช้ชนิดใช้ภายนอก ดังนี้

1. ไม่ควรใช้ยาสเตียรอยด์กับโรคผิวหนังที่มีการติดเชื้อ

2. ไม่ควรใช้ยาชนิดที่มีความแรงสูงกับผิวหนังที่บาง เช่น ใบหน้า เปลือกตา อวัยวะเพศ ข้อพับ และผิวทารก รวมถึงบริเวณผิวหนังเปิด เช่น ผิวถลอกหรือมีแผล เนื่องจากจะมีการดูดซึมยาได้มากขึ้น

3. การใช้ยาทาชนิดอื่น ๆ ร่วมกับยาสเตียรอยด์ชนิดใช้ภายนอก ควรปรึกษาแพทย์และเภสัชกรก่อน เนื่องจากยาทาบางชนิดจะเพิ่มการดูดซึมของยาได้มากขึ้น เช่น กรดซาลิไซลิก

4. หลีกเลี่ยงการใช้ยาชนิดที่มีความแรงสูงต่อเนื่องเป็นเวลานาน และทาเป็นบริเวณกว้าง หากมีความจำเป็นควรใช้ยาภายใต้การดูแลของแพทย์และเภสัชกร และ

5. หลีกเลี่ยงการใช้ยาในสตรีตั้งครรภ์ หรือหาจำเป็นต้องใช้ควรเลือกใช้ยาที่มีความแรงต่ำหรือปานกลาง และใช้แค่ระยะเวลาสั้น ๆ ส่วนหญิงที่ให้นมบุตร ห้ามทายาที่บริเวณเต้านมก่อนให้นม

ท่านผู้ฟังครับ/คะ ปัจจุบัน มีการนำยาสเตียรอยด์ชนิดที่ใช้ภายนอกมาใช้อย่างไม่ถูกต้องกันอย่างแพร่หลาย เนื่องจากยาสามารถทุเลาอาการได้ดีและเห็นผลเร็ว แต่ถ้านำมาใช้ไม่ตรงกับโรค อาจทำให้ผลของยาบดบังอาการของโรค และเป็นสาเหตุทำให้โรคลุกลาม จนอาจเกิดอันตรายได้ ดังนั้นจึงควรใช้ยาตามข้อแนะนำข้างต้น และใช้ยาภายใต้การดูแลของแพทย์และเภสัชกรครับ/ค่ะ

จบบทความประจำวัน เรื่อง “ใช้ยาทาสเตียรอยด์อย่างไรให้ปลอดภัย”

เรียบเรียงโดย ปาลิตา คณาเดิม / เตชินท์ มัชฌันติกะ นำเสนอ

ท่านผู้ฟังที่สนใจบทความดังกล่าว สามารถดาวน์โหลดได้ที่เว็บไซต์ สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย radiothailand.prd.go.th หรือติดต่อได้ที่ส่วนกระจายเสียงในประเทศ โทรศัพท์ 0 2277 3804 ในวันและเวลาราชการ

ที่มา : ภก.ชวัลวิชญ์ เลิศตระการสกุล ภญ.นันทพร เล็กพิทยา เภสัชกรคลินิก งานเภสัชกรรมคลินิก ฝ่ายเภสัชกรรม คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี