ท่านผู้ฟังครับ/คะ หลายคนคงเคยเจอแมลงสัตว์กัดต่อยกันมาบ้าง ทั้งในวัยเด็กและผู้ใหญ่ เพราะแมลงนั้นเป็นสัตว์ที่มีจำนวนมากที่สุดในโลก วันนี้จะนำทุกท่านมาทำความรู้จักแมลงก้นกระดก เป็นแมลงขนาดเล็ก จัดอยู่ในกลุ่มด้วง ลำตัวเรียวยาวเป็นปล้องสีดำสลับสีส้ม ปัจจุบันสามารถพบได้ทั่วไปทั้งในเมืองและชานเมือง โดยเฉพาะในพื้นที่การเกษตร ชุกชุมที่สุดในช่วงฤดูฝน ที่สำคัญ ชอบออกมาเล่นแสงสว่างจากไฟฟ้าตามบ้านเรือน ความจริงแล้วตามธรรมชาติของแมลงชนิดนี้มีประโยชน์ต่อเกษตรกร เพราะช่วยควบคุมศัตรูพืชในกลุ่มของหนอนผีเสื้อที่เป็นตัวอ่อน แต่กลับมีพิษสงร้ายกาจต่อผิวหนัง ของมนุษย์อย่างยิ่งจากสารที่มีชื่อว่า "พิเดอริน" สารพิษที่มีฤทธิ์เป็นกรดชนิดอ่อน การศึกษาพบว่าตัวเมียมีปริมาณสารพิษชนิดนี้มากกว่าตัวผู้ และแม้ว่าแมลงจะตายไปแล้ว แต่สารชนิดนี้ยังคงมีพิษยาวนานนับ 10 ปี และความร้อนไม่สามารถทำลายได้

สารพิเดอรินที่ถูกปล่อยออกมาเป็นการป้องกันตัวตามธรรมชาติของแมลงชนิดนี้ แต่หากผิวหนังของมนุษย์ไปสัมผัสหรือโดน เพียงแค่แมลงบินมาเกาะ หรือจากการปัด บี้ ตี ตบ หรือจับจนสารพิษในตัวแมลงแตกออก ก็ทำให้ผิวหนังเกิดการระคายเคืองได้ และเมื่อเกา จะทำให้สารพิษกระจายออกเป็นวงกว้างมากขึ้น ผิวหนังก็จะระคายเคืองเป็นวงกว้างด้วยเช่นกัน ที่สำคัญหากพิษไปสัมผัสกับดวงตา ก็มีโอกาสทำให้ตาบอดได้ สำหรับอาการที่เกิดจากสารพิเดอรินในแมลงก้นกระดก จะยังไม่แสดงอาการใด ๆ ในช่วงแรก แต่จะเริ่มเกิดผื่นที่มีลักษณะพุพอง ผิวหนังจะเริ่มแดงจากการอักเสบภายใน 12-36 ชั่วโมง มีอาการแสบร้อนและคันในตอนกลางคืน ระคายเคืองรุนแรงในตอนเช้า จุดที่มักพบบ่อย ๆ คือ ใบหน้า ลำคอ และแขน หากเกิดบริเวณข้อพับ รอยจะยาวหรือกว้างใหญ่ขึ้น หากเกาอาจมีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อแบคทีเรียที่นำไปสู่อาการอักเสบของแผลจนทำให้เกิดหนองได้ครับ/ค่ะ

ในกรณีที่ไม่รุนแรง ส่วนใหญ่จะมีอาการดีขึ้นภายใน 2-3 วัน ผื่นและแผลจะหายภายใน 7-10 วัน มักทิ้งรอยดำไว้สักระยะก่อนจะจางหายไปเอง โดยระดับความรุนแรงขึ้นอยู่กับความเข้มข้นของพิษและระยะเวลาที่สัมผัสพิษ คำแนะนำทางการแพทย์คือ ห้ามปัด บี้ ตี ตบ หรือจับโดยเด็ดขาด ให้เป่าออกไป หากโดนพิษให้ล้างด้วยน้ำสะอาดเยอะ ๆ ใช้สบู่ฟอก และประคบเย็นบริเวณที่เป็น ทายาคอร์ติโคสเตียรอยด์ ทาเพื่อลดการอักเสบ แล้วใช้ว่านหางจระเข้ หรือคาลามายด์โลชั่น เพื่อลดอาการแสบร้อนระคายเคืองไม่ควรเอามือไปแตะที่แผลแล้วขยี้ตา หากมีอาการรุนแรง ควรรีบไปพบแพทย์ ท่านใดที่ชอบประตู หน้าต่างทิ้งไว้ในเวลากลางคืน ก็เป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้แมลงก้นกระดกบินเข้าหาแสงไฟได้ จึงควรปิดประตู หน้าต่าง รวมถึงปิดมุ้งลวดเสมอ เวลานอน ควรปัดที่นอน หมอน ผ้าห่ม และให้ปิดไฟนอน ส่วนวิธีกำจัด สามารถใช้ยาฆ่าแมลงได้ แต่การเก็บกวาด ห้ามไปสัมผัสกับซากแมลงด้วยมือเปล่าเด็ดขาด เพราะแมลงที่ตายแล้วยังคงมีสารพิเดอรินอยู่ครับ/ค่ะ

จบบทความประจำวันเรื่อง “ผิวหนังอักเสบจากพิษแมลงก้นกระดก”

เรียบเรียงโดย อรวรรณ หมอยาดี / เตชินท์ มัชฌันติกะ นำเสนอ

ท่านผู้ฟังที่สนใจบทความดังกล่าว สามารถดาวน์โหลดได้ที่เว็บไซต์ สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย radiothailand.prd.go.th หรือติดต่อได้ที่ส่วนกระจายเสียงในประเทศ โทรศัพท์ 0 2277 3804 ในวันและเวลาราชการ

ที่มา นายสัตวแพทย์วิรัช ธนพัฒน์เจริญ นายสัตวแพทย์ชำนาญการ ด่านกักกันสัตว์นราธิวาส